Jednym z najbardziej uciążliwych „zielonych najeźdźców” jest rdestowiec japoński. Roślina ta ze względu na swoją ekspansywność wymaga innowacyjnego podejścia.

Metoda siatkowania. Przełom w zwalczaniu rdestowca

W ramach działań terenowych leśnicy z Nadleśnictwa Olsztynek zaczęli stosować metodę siatkowania opartą na technologii Mesh-Tech. Wczesną wiosną na powierzchni zajętej przez rdestowiec montowana jest specjalna stalowa siatka o oczkach 12x12 mm. Rosnące pędy rdestowca wyrastają przez oczka siatki. Wraz z ich przyrostem na grubość siatka zaczyna powodować tarcie i stopniowo odcinać pędy od kłączy.

Proces ten prowadzi do więdnięcia, łamania się i obumierania rośliny, co w konsekwencji wyczerpuje substancje odżywcze zawarte w podziemnych kłączach. Cykl powtarza się przez cały sezon wegetacyjny, co prowadzi do systematycznego osłabienia inwazyjnej rośliny.

Dlaczego metoda siatkowania to dobre rozwiązanie? Leśnicy wyjaśniają, że jest ona niezwykle bezpieczna dla środowiska, ponieważ nie wymaga stosowania środków chemicznych i nie powoduje erozji gleby. Jest szczególnie rekomendowana na obszarach cennych przyrodniczo oraz w pobliżu cieków wodnych. Co ważne, siatka pozostaje na miejscu przez około 5 lat, ale najintensywniejsze działania ograniczają się do jednego sezonu.

Nowe zarządzenie. Strategia walki z IGO

Oprócz wprowadzania rozwiązań w terenie Lasy Państwowe przyjęły też nowe ramy prawne. Od 28 stycznia 2026 r. obowiązuje Zarządzenie nr 4 Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych, które wprowadza kompleksowy program zapobiegania rozprzestrzenianiu się IGO na gruntach będących w zarządzie LP. Nowa strategia opiera się na trzech filarach: przezorności, skutecznym zwalczaniu najgroźniejszych gatunków oraz przywracaniu natury w miejscach, gdzie doszło już do szkód.

Program kładzie duży nacisk na prewencję i szybką identyfikację zagrożeń w tzw. hot spotach, czyli miejscach najcenniejszych przyrodniczo oraz punktach, przez które inwazje najczęściej wkraczają do lasu, takich jak drogi czy parkingi.

Współpraca i finansowanie. Fundusz leśny w służbie przyrody

Walka z inwazyjnymi gatunkami to wysiłek wykraczający poza granice nadleśnictw. Skuteczna eliminacja IGO wymaga współpracy z parkami narodowymi, samorządami i naukowcami.

Istotną rolę w tym procesie odgrywa projekt „Razem dla natury – ochrona gatunków i siedlisk na terenach cennych przyrodniczo” koordynowany przez Centrum Koordynacji Projektów Środowiskowych. Działania te są dofinansowywane m.in. z funduszu leśnego. Również parki narodowe mogą wnioskować o pieniądze z tego funduszu, m.in. na zwalczanie gatunków obcych. Przykładem takiej współpracy jest planowane w tym roku zwalczanie niecierpka w Białowieskim Parku Narodowym.

O projekcie przeczytasz na stronie Centrum Koordynacji Projektów Środowiskowych Ochrona gatunków i siedlisk - kontynuacja - Centrum Koordynacji Projektów Środowiskowych - Lasy Państwowe

Jak Ty możesz pomóc?

Jak chronić przyrodę przed obcymi gatunkami

•     Nie sadź i nie rozpowszechniaj obcych gatunków, nawet jeśli są ładne lub modne, bo mogą łatwo wymknąć się spod kontroli
•     Nie wypuszczaj do przyrody zwierząt z hodowli ani domowych, bo w nowym środowisku mogą stać się zagrożeniem
•     Wybieraj rodzime gatunki roślin do ogrodu i otoczenia domu – są bezpieczniejsze dla ekosystemu
•     Zwracaj uwagę na to, co dzieje się w Twoim otoczeniu i reaguj, gdy zauważysz obcy gatunek. Możesz zgłosić jego wystąpienie do gminy
•     Pamiętaj, że to człowiek jest główną przyczyną rozprzestrzeniania gatunków obcych, dlatego nasze decyzje mają ogromne znaczenie
•     Ufaj wiedzy specjalistów i leśników, którzy ograniczają udział obcych gatunków w lasach i chronią rodzime ekosystemy

Posłuchaj rozmowy Pauliny Król z dr. Łukaszem Skalskim w jednym z odcinków podcastu "Między Drzewami". W rozmowie padły pytania m.in. o czeremchę amerykańską, dęba czerwonego, daglezję i... ziemniaki. Dowiesz się także czym są gatunki obce i czy każdy gatunek obcy jest niebezpieczny. Jakie gatunki obce możemy spotkać w polskich lasach, a jakie w naszych ogrodach? I wreszcie - jak polscy leśnicy sobie z nimi radzą?

W materiałach do pobrania znajduje się publikacja wydana na zlecenie Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska "Metody zwalczania rdestowców. Kompendium"