Początki polskiej administracji leśnej na Pomorzu

O okolicznościach powstania toruńskiej dyrekcji pisze Lucyna Pomerenke w Biuletynie Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Toruniu „Życie Lasów Kujawsko-Pomorskich” (artykuł pt. "95 lat Dyrekcji Lasów Państwowych w Toruniu", nr 1/94/styczeń-marzec 2020). Pojęcie „Dyrekcja Lasów Państwowych w Toruniu” pojawiło się już w 1920 roku, kiedy lasy państwowe podlegały wojewodzie, a sama „dyrekcja” była jedynie komórką organizacyjną Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego. Ówczesna struktura formalno-prawna znacząco odbiegała od modelu wprowadzonego w 1925 roku, który – z niewielkimi zmianami – obowiązuje do dziś.

W 1920 roku administracja polska przejęła lasy państwowe na Pomorzu od władz niemieckich. Proces ten nie zawsze miał charakter formalnego przekazania – wielu niemieckich urzędników opuściło swoje stanowiska wraz z wycofującym się wojskiem, pozostawiając po sobie częściowo zdewastowane obiekty i tereny leśne. Przed organizującą się polską administracją leśną stanęło ogromne wyzwanie: odbudowa struktur, skompletowanie fachowej kadry 
oraz przywrócenie ładu w gospodarce leśnej.

Utworzenie Dyrekcji Lasów Państwowych w Toruniu

Przełomowym momentem było rozporządzenie Rady Ministrów z 16 stycznia 1925 roku 
o utworzeniu dyrekcji lasów państwowych (Dz.U. RP nr 9). Akt ten ostatecznie scalił pomorskie lasy z resztą kraju, tworząc 10 samodzielnych dyrekcji, w tym w Bydgoszczy i Toruniu. Jednostki te, wyodrębnione ze struktur urzędów wojewódzkich, uzyskały samodzielność organizacyjną 
i gospodarczą.

Dyrekcja Lasów Państwowych w Toruniu objęła swym zasięgiem powiaty: brodnicki, chełmiński, działdowski, gniewski, grudziądzki, kartuski, kościerzyński, lubawski, pucki, starogrodzki, tczewski, toruński (bez Nieszawki), wąbrzeski oraz wejherowski. Dyrekcji Bydgoskiej przypadły natomiast powiaty: bydgoski, inowrocławski, szubiński, wyrzyski, świecki, tucholski, część powiatów chodzieskiego i żnińskiego, Nieszawka z powiatu toruńskiego oraz fragmenty powiatów chojnickiego i sępoleńskiego.

Pierwszym dyrektorem toruńskiej dyrekcji został Teofil Lorkiewicz – wybitna postać polskiego leśnictwa, urodzony 1 marca 1885 roku w Pobiedziskach pod Poznaniem. Funkcję tę pełnił w latach 1925–1932, kładąc solidne fundamenty pod rozwój instytucji.

Rozwój i reorganizacja w okresie międzywojennym

W 1929 roku powierzchnia lasów administrowanych przez Dyrekcję w Toruniu wynosiła 185 031 ha, w tym 28 661 ha terenów nieleśnych. Podlegało jej wówczas 35 nadleśnictw oraz samodzielny Zarząd Łąk Państwowych w Czersku Pomorskim. W 1932 roku, po likwidacji Dyrekcji Lasów Państwowych w Bydgoszczy, obszar toruńskiej dyrekcji powiększył się do około 400 tys. ha. Nowym dyrektorem został Józef Zagórski, dotychczasowy szef dyrekcji bydgoskiej.

Budowa siedziby przy ul. Mickiewicza 9

W latach 1928–1930 powstał nowy gmach Dyrekcji Lasów Państwowych w Toruniu. Konkurs architektoniczny wygrał projekt autorstwa Kazimierza Ulatowskiego, ówczesnego naczelnika Wydziału Budowlanego Magistratu Miasta Torunia. Rzeźby niedźwiedzi strzegących wejścia do budynku wykonał toruński artysta Ignacy Zelka, znany przede wszystkim z rzeźby sakralnej. Jest on także autorem godła państwowego umieszczonego na fasadzie budynku.

Lasy w okresie II wojny światowej i odbudowa powojenna

1 września 1939 roku wielu leśników włączyło się w działania obronne, uczestnicząc w strukturach Przysposobienia Wojskowego Leśników. Wielu z nich zasiliło później oddziały partyzanckie, a część zapłaciła najwyższą cenę – życie. Okres II wojny światowej przyniósł ogromne zniszczenia w drzewostanach regionu. Intensywna eksploatacja prowadzona przez okupanta oraz zaniedbania doprowadziły do poważnych strat. Dopiero pod koniec 1945 roku leśnicy mogli powrócić do swojej siedziby przy ul. Mickiewicza 9 i rozpocząć długotrwały proces odbudowy.

Współczesność i misja dyrekcji

W ciągu ostatnich dekad Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Toruniu konsekwentnie realizuje swoją misję ochrony i zrównoważonego zarządzania zasobami leśnymi. Wdrażane są nowoczesne technologie, prowadzone liczne inwestycje w ochronę przyrody, infrastrukturę leśną oraz udostępnianie lasu dla społeczeństwa.
101 lat działalności Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Toruniu to czas dynamicznego rozwoju, ogromnych wyzwań oraz odpowiedzialnej pracy na rzecz przyrody i społeczeństwa. Dzisiejsza rocznica jest okazją do refleksji nad przeszłością, dumy z dotychczasowych osiągnięć oraz inspiracją do dalszych działań.

Źródła:

1. "Życie Lasów Kujawsko-Pomorskich’’, biuletyn RDLP w Toruniu, nr 1(94)/2020

2. "Z dziejów Dyrekcji Lasów Państwowych w Toruniu 1925-2010'", Polskie Towarzystwo Leśne Oddział, Oddział w Toruniu, Toruń 2010 r.