Przyrodniczo-leśna ścieżka dydaktyczna Szumny Zdrój

Przyrodniczo-leśna ścieżka 'Szumny Zdrój' jest położona w południowo-wschodniej części Nadleśnictwa Brodnica, na terenie Leśnictwa Górzno (geograficznie północno wschodni kraniec Równiny Urszulewskiej). Jest to jednocześnie obszar Górznieńsko-Lidzbarkiego Parku Krajobrazowego, leżącego na granicy województwa kujawsko-pomorskiego, który sąsiaduje z podobnym obiektem w województwie warmińsko-mazurskim tzn. Lidzbarskim Parkiem Krajobrazowym (w zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa Lidzbark). Ten kompleks ochronny jest niezwykłą atrakcją turystyczną regionu.

Mapa ścieżki (grafika Krzysztof Obermüller)

 
Trasa ścieżki biegnie poprzez leśny rezerwat przyrody 'Szumny Zdrój' im. Kazimierza Sulisławskiego (jednego z założycieli Ligi Ochrony Przyrody), utworzony w 1958 roku. Obecnie zajmuje on powierzchnię 37,16 ha, w tym 5,71 ha stanowi rezerwat ścisły, a pozostałą powierzchnię - rezerwat częściowy. Obiekt leży około 1 km na południowy wschód od Górzna, po wschodniej stronie Jeziora Młyńskiego (dojazd z Brodnicy drogą nr 544, w miejscowości Bartniczka skręt na drogę lokalną do Górzna, dalej drogą lokalną w kierunku miejscowości Czarny Bryńsk). Szczegółowe informacje można uzyskać na miejscu w pensjonacie 'Wilga' - siedzibie parku krajobrazowego. Czas zwiedzania wynosi ok. 2 godziny.

1. Początek ścieżki

Znajduje się tu wyznaczone miejsce postoju pojazdów oraz opis rezerwatu przyrody. Już w tym miejscu, przechodząc w stronę wejścia na trasę, warto podziwiać różnorodność gatunkową drzew i krzewów. W górnym piętrze dominuje sosna zwyczajna w wieku około 200 lat, pojedynczo występuje dąb i lipa. W drugim piętrze występuje głównie grab z pojedynczymi lipami i dębami. W miejscach, gdzie dostęp światła jest wystarczający do życia, wyrosły inne gatunki drzew i krzewów np. jarząb pospolity, wiąz górski, porzeczka alpejska, bez czarny, tworząc kolejne piętro czyli podszyt.  Wczesną wiosną warto zwrócić uwagę na bogate runo leśne (zwłaszcza masowo kwitnące zawilce i przylaszczka pospolita), którego rośliny kwitną przed rozwojem liści drzew z wyższych pięter. Idąc dalej, spotkamy także klon zwyczajny i jawor, wiąz górski, dąb czerwony, daglezję zieloną. oraz czereśnię ptasią, z dominującą sosną i domieszkami modrzewia, dęba, świerka oraz buka.

2. Lasy gospodarcze

Początkowa część trasy prowadzi przez lasy gospodarcze. W sosnowym starodrzewiu po prawej stronie ścieżki należy zwrócić uwagę na prawnie chroniony pomnik przyrody. Jest to okaz dębu bezszypułkowego o obwodzie 304 cm i wysokości 29 m. Można też zauważyć pozostawione obumierające drzewa, stanowiące ogniwo powiązań pomiędzy organizmami - niezbędny element cyklu życia
Wzdłuż ścieżki widać również drzewostan, który w latach osiemdziesiątych ubiegłego wieku był objęty żywicowaniem (obecnie uznawanym za nadmierne ingerowanie w życie drzew). Pozostałością są widoczne na pniach sosen ślady - zarastające z upływem czasu żeberkowate, skośne nacięcia. Celem żywicowania było pozyskanie żywicy jako surowca przemysłu chemicznego. W celu pozyskania żywicy usuwano z dolnej części pnia sosny nadmiar kory, po czym nożem żłobikowym wykonywano ukośne nacięcia przecinające kanały żywiczne, z których żywica spływała do metalowych lub plastikowych kubków. Od lat dziewięćdziesiątych pozyskania żywicy zaniechano. Narzędzia do żywicowania wraz z innymi aspektami dawnej gospodarki leśnej można zobaczyć w ekspozycji przygotowanej w służącej edukacji ekologicznej 'Zielonej Szkole' (miejscowość Czarny Bryńsk).
W lasach gospodarczych prowadzi się zabiegi naśladujące procesy naturalne. Spotkamy tu wszystkie fazy rozwojowe drzewostanów. Stanowią one małe, sąsiadujące ze sobą powierzchnie, gdzie dzięki stopniowemu zwiększaniu dostępu światła i przestrzeni życiowej powstają warunki do odnowienia lasu, zapewniającego nieustającą trwałość lasu poprzez stałe następstwo pokoleń. Przynosi to również wysoką zdrowotność roślin i dużą odporność na ataki pasożytniczych owadów i grzybów, suszę, wyłamywanie przez śnieg, wiatry itp. czynniki. Ponadto takie postępowanie gospodarcze umożliwia stopniową przebudowę istniejących drzewostanów na bardziej zróżnicowane biologicznie, tworzone przez gatunki dostosowane do żyzności siedliska zgodnie z ich indywidualnymi właściwościami i potrzebami gatunkowymi. W ten sposób uzyskuje się lasy cenne przyrodniczo, zachowując ich funkcje gospodarcze.

3. Rezerwat częściowy

Wędrując krawędzią rynny jeziornej wzdłuż wschodniego brzegu jeziora, można podziwiać urozmaiconą rzeźbę terenu z pagórkami, wzgórzami poprzecinanymi źródliskami i głębokimi zagłębieniami wytopiskowymi części rezerwatowej. Rzeźba głowy dzika zwraca uwagę na miejsce kąpieli błotnych, szczególnie lubianych przez te zwierzęta. Po przeprawie przez malowniczy jar ze strumieniem zasilanym licznymi źródełkami spotkamy wyrzeźbionego w pniu borowika. Na zboczu pagórka zobaczymy liczne naturalnie obumarłe drzewa. Za strumykiem natkniemy się też na wyciosany łeb niedźwiedzia, trzymającego w pysku czosnek niedźwiedzi. Jest to roślina rzadka na niżu, a bardziej związana z górami (pod ochroną częściową). W porze kwitnienia tj. około połowy maja, zapach czosnku jest odczuwalny w promieniu kilku kilometrów.

3. Rezerwat ścisły

Prawą stronę zajmuje podmokła równina torfowa, na której skraju również rośnie czosnek niedźwiedzi, oraz inne rośliny chronione: (wawrzynek wilczełyko, kalina koralowa, lilia złotogłów czy czworolist pospolity). Ścieżka wiedzie wzdłuż jaru o wąskim dnie i bardzo stromych zboczach, powstałych w wyniku erozji wgłębnej potoku. Nagrodą za wspinaczkę na krawędź jaru jest nisza źródliskowa - serce rezerwatu. Pierwotny charakter tego miejsca podkreślają powalone przez naturalne procesy drzewa, zalegające wśród kamieni porośniętych mchami i mozaika licznych drobnych strumyków. Niszę, o głębokości około 20 metrów, powstałą wskutek wymywania osadów i erozji źródliskowej najlepiej podziwiać wczesną wiosną, gdy liście na drzewach nie są jeszcze w pełni rozwinięte. Szumu potoków wśród głazów i kamieni, dającego nazwę rezerwatowi, warto słuchać cały rok. Z pasażu widokowego niszy ścieżka zawraca do punktu początkowego, wiodąc skrajem rezerwatu i drzewostanów jego otuliny ochronnej. Po drodze nie braknie licznych wzniesień i jarów. Do ciekawszych okazów florystycznych można zaliczyć prawem chroniony płożący się bluszcz pospolity i kopytnik pospolity. Rośliny te występują na skraju starodrzewu. Po dalszej kilkunastominutowej wędrówce bezpiecznie docieramy na początek trasy, bogaci w bagaż niezatartych wspomnień.
 
(PK, KO)
 

 

Nadleśnictwa
Nowości