Wydawca treści Wydawca treści

Historia toruńskiej Dyrekcji Lasów

Dyrekcja Lasów Państwowych w Toruniu została powołana do życia 1 lutego 1925 roku, obejmując, uprzednio należące do dóbr byłej dzielnicy pruskiej, lasy pomorskie.

Jednocześnie utworzono na terenie Polski dziewięć innych dyrekcji lasów państwowych (m.in. w Bydgoszczy). Toruńska Dyrekcja Lasów Państwowych należy zatem do najstarszych dalej istniejących dyrekcji w Polsce. Zaraz po utworzeniu jej powierzchnia wynosiła 184 tys. ha, na których funkcjonowało 35 nadleśnictw. Obejmowała następujące powiaty: brodnicki, chełmiński, działdowski, gniewski, grudziądzki, kartuski, kościerski, lubawski, pucki, starogardzki, tczewski, toruński (bez Nieszawki), wąbrzeski i wejherowski. W 1932 roku, po likwidacji dyrekcji w Bydgoszczy, do terenu Dyrekcji Lasów Państwowych w Toruniu włączono 19 nadleśnictw, głównie z kompleksu Borów Tucholskich, wskutek czego jej powierzchnia wzrosła do 400 tys. ha (54 nadleśnictwa, 319 leśnictw). W okresie przedwojennym, na skutek zmian organizacyjnych, kilkukrotnie zmieniał się zasięg terytorialny dyrekcji. W 1936 roku przekształcono ją w Okręg Pomorski z siedzibą Dyrekcji Lasów Państwowych w Toruniu.

Na przestrzeni lat systematycznie zwiększała się powierzchnia terenów leśnych dyrekcji, głównie w wyniku zalesiania gruntów porolnych i nieużytków.

Po wybuchu II wojny światowej obszary dyrekcji znalazły się pod okupacją hitlerowską. Zarząd nad nimi przejęły najpierw władze wojskowe, a potem niemiecka administracja cywilna, prowadząc przez cały okres wojny rabunkową gospodarkę. Spowodowało to całkowite lub częściowe zniszczenie, wskutek wyrębów, ponad 41 tys. ha lasów. Czas II wojny światowej był wielką próbą patriotyzmu i solidarności społecznej. Dla wielu ludzi las stał się miejscem schronienia i organizacji skutecznego oporu narodu polskiego, a sami leśnicy poważną przeszkodą w zaborczych planach okupantów. Ci leśnicy – jako jednolita, umundurowana, dobrze wykształcona grupa zawodowa – ludzie głębokiego patriotyzmu, traktowani byli zarówno przez Niemców, jak i Sowietów ze szczególną bezwzględnością. Tylko na terenie zarządzanym dzisiaj przez Regionalną Dyrekcję Lasów Państwowych w Toruniu zginęło w latach 1939-1956 co najmniej 165 leśników i 131 robotników leśnych oraz 32 członków ich rodzin. Jest w tej grupie jeden z dyrektorów – Teofil Lorkiewicz, który zginął w Powstaniu Warszawskim w 1944 r., jest aż 16 nadleśniczych i 100 leśniczych. Wojna i okupacja spowodowały ogromny wyłom w kadrach nadzorujących lasy polskie w naszym regionie. Potrzeba było dziesiątków powojennych lat, które zresztą łatwe dla leśników nie były, by odbudować dobrze wykształcone kadry Lasów Państwowych.

Po wyzwoleniu spod okupacji niemieckiej, w lutym 1945 roku, przybyła do Torunia grupa operacyjna, kierowana przez Mieczysława Niezabitowskiego – pełnomocnika rządu ds. leśnych, której zadaniem była organizacja administracji leśnej poprzez odtworzenie Dyrekcji Lasów Państwowych w Toruniu i jej nadleśnictw. W okresie powojennym dyrekcja przechodziła kolejne przekształcenia, zmieniał się jej zasięg terytorialny, zmieniała się powierzchnia i liczba nadleśnictw. Zmieniała się także kilkakrotnie nazwa dyrekcji oraz jej funkcja w zarządzaniu państwowymi lasami. Ostatnia zmiana organizacyjna nastąpiła w 1991 roku, kiedy to – na mocy ustawy o lasach z dnia 28 września 1991 r. – przekształcono Okręgowy Zarząd Lasów Państwowych w Regionalną Dyrekcję Lasów Państwowych w Toruniu.

Na przestrzeni lat systematycznie zwiększała się powierzchnia terenów leśnych dyrekcji, głównie w wyniku zalesiania gruntów porolnych i nieużytków. W okresie od 1947 do 1994 roku zalesiono ponad 96,6 tys. ha tych gruntów. Po 1995 roku – kolejne 2,5 tys. ha, które przekazane zostały nadleśnictwom przez ówczesną Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa. Zaczęto zalesiać również grunty własne nadleśnictw nieprzydatne rolniczo. Dzięki takim działaniom powierzchnia leśna dyrekcji rośnie i wynosi obecnie 432,9 tys. ha.


Historia gmachu

W rozpisanym przez Dyrekcję Lasów Państwowych w Toruniu, w 1928 r. konkursie na projekt gmachu zwyciężył architekt Kazimierz Ulatowski (1884-1975), ówczesny naczelnik Wydziału Budowlanego Magistratu miasta Torunia. Projekt szkicowy jego autorstwa najbardziej przypadł do gustu komisji konkursowej.

Kazimierz Ulatowski w okresie międzywojennym wykonał szereg innych projektów budowlanych dla Torunia m.in. budynek ubezpieczalni na ul. Uniwersyteckiej i kościoła Chrystusa Króla przy ul. Kościuszki. W czerwcu 1939 r. przeszedł na emeryturę i wyjechał z Torunia do Poznania, gdzie już po zakończeniu II wojny światowej prowadził aktywną działalność dydaktyczną i publicystyczną.

 

"Echa Leśne", nr 6 z 1931 r. o nowej siedzibie Dyrekcji Lasów Państwowych w Toruniu pisały:

Gmach o kubaturze 16.350 m3 jest dwupiętrowy. W suterenach mieszczą się poza mieszkaniami dla woźnych, składnica materjałowa i archiwum. Parter zajmuje Wydział Finansowy, Kancelarja i Registratura. Na pierwszymi piętrze mieszczą się gabinety Dyrektora, Wicedyrektora oraz poczekalnie i Wydziały: Gospodarczy, Handlowy i Osobowo-Organizacyjny, aula, sala posiedzeń i muzeum przyrodnicze. Drugie piętro zajmują Inspektorowie oraz Wydziały Budownictwa i Komunikacji, Meljoracji i Urządzenia Lasów. W skrzydle bocznem mieszczą się mieszkania Wicedyrektora oraz 2 inspektorów.

 

Dzisiaj każdy mieszkaniec Torunia – dzięki charakterystycznym rzeźbom niedźwiedzi – wskaże siedzibę Dyrekcji Lasów Państwowych.

Gmach Dyrekcji Lasów Państwowych w Toruniu budowano przez dwa lata. Oddano go do użytku w październiku 1930 roku. W tym czasie trwały jeszcze prace rzeźbiarskie, którymi zajmował się znany rzeźbiarz Ignacy Zelek (1984-1961), absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, związany z Toruniem od 1920 roku do końca życia. W swojej pracy artystycznej specjalizował się on głównie w rzeźbie o tematyce religijnej, którą wykonywał dla wielu kościołów na Pomorzu. W Toruniu m.in. ołtarz Matki Boskiej w kościele Ojców Jezuitów.

  

Ignacy Zelek jest autorem dwóch niedźwiedzi strzegących wejścia do dyrekcji Lasów oraz godła Państwa Polskiego, stylizowanego w dziesiątkę rzymską dla upamiętnienia 10-ciolecia niepodległości Państwa. Niedźwiedzie przed wejściem do gmachu Dyrekcji LP wykonane są z bloków piaskowca kieleckiego. Symbolizują dziką, choć stabilną naturę. Kojarzą się też z siłą, nawet potęgą. Choć nikt tego głośno nie mówi, zapewne i przedwojenna, i współczesna firma Lasy Państwowe chce podobnie kojarzyć się społeczeństwu.

 
Niedźwiedzie przed Dyrekcją LP są mocno wpisane w najnowszą historię leśnictwa kujawsko-pomorskiego i samego miasta Torunia, i dzisiaj każdy mieszkaniec grodu Kopernika bez trudu wskaże – dzięki tym charakterystycznym, niepowtarzalnym rzeźbom – siedzibę Dyrekcji Lasów Państwowych w swoim mieście.


Dyrektorzy

Dyrektorzy toruńskiej dyrekcji Lasów Państwowych, od jej utworzenia:

  • Teofil Lorkiewicz (od utworzenia DLP 1.02.1925 r. do 1931 r.)
  • Józef Zagórski (od 1931 r. do jesieni 1934 r.)
  • Władysław Chwalibogowski (od jesieni 1934 r. do wybuchu II wojny światowej)
  • Mieczysław Niezabitowski (od 7.02.1945 r. do 15.11. 1948 r.)
  • Stefan Jabłoński (od 16.11.1948 r. do 12.01.1950 r.)
  • Franciszek Kryczko (od 1.02.1950 r. do 15.08.1950 r.)
  • Wilhelm Jankowski (od 16.08.1950 r. do 29.01.1961 r.)
  • Stefan Niedzielski (od marca 1961 r. do 31.12.1981 r.)
  • Zygfryd Kowalski (od 01.03.1982 r. do 13.11.1990 r.)
  • Grzegorz Majchrzak (od 16.04.1991 r. do 15.08.1992 r.)
  • Janusz Kaczmarek (od 16.08.1992 r. do 6.04.1994 r. i od 1.12.1997 r. do 3.12.2001 r.)
  • Wojciech Wieciński (od 4.05.1994 r. do 30.11.1997 r. i od 10.12.2001 r. do 3.06.2002 r.)
  • Feliks J. Czajkowski (od 4.06.2002 r. do 30.12.2005 r.)
  • Janusz Kaczmarek (od 30.12.2005 r.)